อาณาจักรรัตนโกสินทร์ สถาปนาขึ้นโดยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) แห่งราชวงศ์จักรี เมื่อวันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2325 โดยย้ายเมืองหลวงจากฝั่งธนบุรีมายังฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา (กรุงเทพมหานคร) เนื่องจากชัยภูมิที่ดีกว่าและพื้นที่กว้างขวาง ปัจจุบันเป็นศูนย์กลางการปกครอง วัฒนธรรม และเศรษฐกิจของประเทศไทย
สรุปยุคสมัยสำคัญของรัตนโกสินทร์:
รัตนโกสินทร์ตอนต้น (ร.1 - ร.3): เน้นสร้างความมั่นคง ฟื้นฟูศิลปวัฒนธรรม และป้องกันประเทศจากการรุกราน โดยเฉพาะช่วงสงครามเก้าทัพในสมัยรัชกาลที่ 1
การปฏิรูปประเทศ (ร.4 - ร.6): เริ่มเปิดรับวัฒนธรรมตะวันตก ทำสัญญาเบาริ่ง ปฏิรูปการปกครอง กฎหมาย และการคมนาคมเพื่อความทันสมัย
การเปลี่ยนแปลงการปกครอง (พ.ศ. 2475): เปลี่ยนจากสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข
ยุคปัจจุบัน (ร.7 - ร.10): พัฒนาประเทศสู่ความทันสมัยในด้านเศรษฐกิจ สังคม และโครงสร้างพื้นฐาน
เหตุผลในการย้ายราชธานี
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชทรงเล็งเห็นว่า พระราชวังเดิมฝั่งธนบุรีคับแคบ มีวัดขนาบทั้งสองข้าง และพื้นที่เป็นท้องคุ้งน้ำกัดเซาะง่าย จึงย้ายมาฝั่งตะวันออกเพื่อสร้างเมืองให้มีชัยภูมิที่ดี ป้องกันข้าศึกได้ง่ายขึ้นและสามารถขยายเมืองได้กว้างขวางในอนาคต